Av. Taylan GÜLER
İŞÇİLİK ALACAKLARI
İş Kanunu'nda yer alan düzenlemeler gereğince bir işçinin bir işyerinde çalıştığı süreye de bağlı olarak edindiği haklar bulunmaktadır. Ancak ne yazık ki hakkını arama noktasında işveren karşısında zayıf konumda bulunan işçi bu haklarını çoğu zaman talep etmemekte/edememekte ve zamanaşımına uğrayarak hak kaybı yaşamaktadır.
En temel anlamda bir işçi bir işyerinde çalışmaya başladığı andan itibaren birçok hak ve yükümlülükler elde etmektedir. En çok bilinenleri kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı olmakla beraber bunlarla sınırlı değildir. Nitekim bir işinin çalışmasından kaynaklı olarak hak kazanabileceği şunlardır;
-Kıdem Tazminatı, -Yıllık İzin Ücreti Alacağı,
-İhbar Tazminatı, -Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Ücreti Alacağı,
-Kötü Niyet Tazminatı, -Hafta Tatili Alacağı,
-Ücret Alacağı, -Asgari Geçim İndirimi Alacağı
- Kıdem Tazminatı: İşçinin bir işyerinde en az 1 yıl çalışması ve İş Kanunu'nda belirtilen sebeplerden biriyle iş akdinin sonlanması neticesinde hak kazandığı tazminat türüdür. Bu tazminat işçinin bir yıl çalışması karşılığında bir aylık giydirilmiş brüt ücret alması tutarında tazminat alması demektir.
- İhbar Tazminatı: İş Kanunu'nun 17. maddesi gereğince iş akdinin sonlanması neticesinde bildirim şartına uyulmaması sonucunda bu şarta uymayan tarafın ödemek zorunda kaldığı tazminat türüdür. İş Kanunu'nda işçinin çalışma süreleri üzerinden bu tazminat hesaplanmaktadır. Şöyle ki;
Bir işçi bir işyerinde;
6 Aya Kadar Olan Çalışma Karşılığında 2 Hafta
6 Aydan 1.5 Yıla Kadar Çalışma Karşılığında 4 Hafta
1.5 Yıldan 3 Yıla Kadar Olan Çalışma Karşılığında 6 Hafta
3 Yıldan Fazla Olan Çalışma Karşılığında İse 8 Haftalık giydirilimiş brüt ücret tutarında ihbar tazminatı hakkı bulunmaktadır.
- Kötü Niyet Tazminatı: İş güvencesinden yararlanamayan işçinin, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından kötü niyetli olarak feshedilmesi sonucunda ihbar süresinin üç katı tutarında tazminata hak kazanmasıdır.
- Fazla Mesai Alacağı: Yasal çalışma sürelerinin üzerinde çalışılması işçiye fazla mesai alacağı doğurmaktadır. İş Kanunu'na göre genel bakımdan çalışma süresi haftalık 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma olarak nitelendirilmektedir. Fazla çalışma yapılan sürelerde saatlik ücret %50 zamlı olarak işçiye ödenmelidir. Fazla çalışma yapılabilmesi için işçinin rızasının alınması gerekmektedir.
- Haftalık Tatil Ücreti: İş Kanunu kapsamına giren işlerde yedi günlükbir çalışma zamanı dilimi içersinde işçiye en az 24 saatlik kesintisiz dinlenme (hafta tatili) verilir. Hafta tatili olan bir zaman diliminde çalışılması durumunda hem çalışılan saatin karşılığı hem de çalışılan saatin üzerine %50 zamlı eklenmiş fazla çalışma ücreti eklenerek işçiye ödenir. Yani diğer bir ifade ile işçiye çalıştığı birim ücretin 2.5 katı ödenmelidir.
- Yıllık İzin Ücreti Alacağı: Bir işçi bir işyerinde işe başladığı süreden itibaren bir yıl geçmiş olması durumunda yıllık izin hakkını elde eder. Bu bir yıllık süreye deneme süresi de dahildir. Ayrıca işçinin bu haktan vazgeçme hakkı bulunmamaktadır.Yıllık izin hakkı kullanılmadığı takdirde bir sonraki yıla devreder. Ancak işçinin iş sözleşmesi akdedildiği sırada kullanıllmamış yıllık izin hakkı bulunursa bu süre ücrete çevrilerek işçiye ödenmelidir.
- Ücret Alacağı: İşçinin çalışması karşılığında aldığı bedeldir. Bu bedeli işveren ödeyebileceği gibi üçüncü kişiler de ödeyebilmektedir.
- Asgari Geçim İndirimi: Bir işçinin kendisi ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler için devletin uygulamış olduğu gelir vergisi indirimidir. Asgari Geçim İndirimi de bir işçilik alacağı kalemidir.